Anasayfa Deneyim UI & UX Arasındaki Farklar

UI & UX Arasındaki Farklar

Yazan Can Cankıran
UI & UX Arasındaki Farklar

UX ve UI kısaltmaları, dijital dünyada ve dijital pazarlama alanında sıklıkla karşımıza çıkan iki kavram. Hatta bazen birbirlerine karıştırıldıkları da görülebilir. Genellikle kartvizitlerinde UI/UX yazan kişiler bile bu kavramlar arasındaki farkın ne olduğu konusunda yeterli bilgiye sahip değillerdir. Sadece internet dünyasında ve dijital pazarlamada değil, hemen her alanda kullanılan ve üzerine sayısız kitaplar yazılan bu kavramlar, keskin çizgilerle birbirlerinden ayrılan kavramlar değillerdir. Bu nedenle iki kavram hakkında bilgi vermek yerinde olacaktır.

UI Nedir?

UI, İngilizce User Interface kelimelerinin baş harflerinden oluşan bir kısaltma olup, Türkçesi ‘kullanıcı arayüzü’ olarak verilebilir. Telefonunuzda, tabletinizde ya da bilgisayarınızda yaptığımız işlemleri kolay bir şekilde tamamlamanızı sağlayan, insanların aletlerle etkileşime girmelerini ve işlerini tamamlamalarını sağlayan Kullanıcı arayüzü ya da kullanıcı ara birimi yani UI’ dır. Araçları kullanmanızı sağlayan menüler olarak da tarif edilebilir. Herhangi bir yazılım ya da donanım üzerinde kullanıcının görebildiği ve erişebildiği her şey şeklinde tanımlamak daha doğru olabilir.

UI yani User Interface (kullanıcı arayüzü), tüm donınmların ve yazılımların kullanıcı tarafından görülen ve kullanıcının erişebildiği her şey olarak tanımlanabilir. Kullanıcının farklı cihazları, aletleri, programları kullanabilmelerini, onlarla etkileşime girebilmelerini sağlayan menüler/birimlerdir.

Sadece bahsettiğimiz araçlar değil, televizyon kumandası (ya da televizyon – menü) gibi eşyalarda gördüğünüz tuşlar, kullanıcı arayüzü (UI) için örnek gösterebileceğim ve hemen herkesin kullandığı eşyalarda bulunan kullanıcı arayüzleridir. Tabi bilgisayarınızdaki – telefonunuzdaki – tabletinizdeki menüler;  internet sitesinin ana sayfasındaki menüler ve tıklayarak alt başlıklara (diğer sayfalara) ulaşmanızı sağlayan butonlar, kullanıcı arayüzü olarak tasarlanan bütünün parçalarıdır. İşletim sistemlerinde gördüğünüz ve eriştiğiniz her şey kullanıcı arayüzünün parçasıdır. İşletim sistemleri, yazılımlar ve donanımlar için çok önemli olan UI’dan beklentiler; kullanışlı, sade ve basit olması şeklinde açıklanabilir. Sade olması istenir ama kullanıcıya sunduğu görsellik de önemlidir.

Görsellikten ve sadelikten bahsederken, hedef kitlenin özelliklerini de değerlendirmek gerektiğini belirtelim. Profesyonel kullanıcılar için hazırlanan bir yazılımın detaylı görünüme sahip olan ve önemli araçlara erişime izin veren bir yapıda olması kullanıcıları memnun edebilir, başarılı bir tasarım olarak kabul edilebilir. Ama amatör kullanıcılar için aynı tasarımın yapılması yazılımın kullanılmasını zorlaştırabilir. Bu nedenle kullanıcılar tarafından beğenilmeyen ve başarısız olduğu kabul edilen bir tasarım olabilir. Tabi hedef kitlenin kullandığı dil vb. özellikler de dikkate alınmalıdır. Sadece Türkiye’de satacağınız bir modemin arayüzünü İngilizce olarak tasarlarsanız kullanıcıların önemli bir bölümü bu modemi alabilir ve kullanabilir ama bir bölümü bu ürünü almamayı tercih edecektir. Sebebi ise Kullanıcı arayüzünün İngilizce olması yani hedef kitleye uygun biçimde hazırlanmamasıdır. İşte UX kavramı ile UI kavramının karıştığı noktalardan birisi de burasıdır. İngilizce arayüze sahip olan modemi alan ve kullanan kişilerin bir bölümü kullanışlı olmadığını düşündükleri bu aleti eleştireceklerdir. İşlevlerini sorunsuz biçimde yerine getiren araç, kullanıcı deneyimi açısından (farklı bir dilde hizmet sunduğu için) “başarısız tasarıma sahip olan bir araç” şeklinde değerlendirilebilir.

Kullanıcıların UI’dan (kullanıcı arayüz) ana beklentileri basitlik, sadelik ve işlevsellik (teknik açıdan yeterlilik) olarak gösterilebilir.

UID (User Interface Designer) olarak tanımlanan kişiler ise ‘kullanıcı arayüzü tasarımcısı’ olarak isimlendirilen tasarımcılardır. Televizyon kumandası gibi araçlar için tasarlanan kullanıcı arayüzü, kullanılan malzeme, düğmelerin ve boşlukların boyutları, kumandanın büyüklüğü gibi hem kullanımı kolaylaştıran hem de görsel açıdan iyi bir görünüm sergilemesini sağlayan faktörlerle ilgilidir. Telefon, tablet gibi elektronik eşyalar için tasarlanan kullanıcı arayüzleri ise görsellik ve fonksiyonellik bakımından fark edilen, aynı zamanda telefonun ya da tabletin öne çıkan özelliklerini vurgulayan ve kullanımlarını kolaylaştıran araçlar olarak tarif edilebilirler. Kullanıcılar farklı uygulamalar indirerek kullanıcı arayüzlerinin görünümünü ya da fonksiyonlarını değiştirebilirler ama hemen her cihaz kendisi için tasarlanan kullanıcı arayüz ile daha iyi performans gösterir.

UX Nedir?

Kısaca “kullanıcı deneyimi” olarak anlatılan UX, kullanıcı arayüzü (UI) kavramının aksine somut bir kavram değildir. Aracın ya da aletin, yazılımın veya donanımın nasıl göründüğüyle ilgili değildir, nasıl hissettirdiğiyle ilgilidir. Yani işlemleri basit ve sorunsuz biçimde yaparken, kullanıcıya kendisini iyi hissettiren bir deneyim yaşatmakla ilgilidir.

UX tasarım,

  1. Yararlılık,
  2. Kullanılabilirlik,
  3. Teknik açıdan yeterlilik,
  4. Başarılı grafik tasarım,
  5. İnandırıcılık ilkelerinin karşılığını verebilen, insanları en iyi deneyimi yaşadıkları konusunda ikna edebilen tasarım olarak tarif edilebilir.

UX tasarım, kullanıcı deneyimi en yüksek noktaya getirmek olarak da anlatılabilir. Soldaki kırmızı ketçap şişesi mükemmel şekilde tasarlanmış ama şişeyi çevirip yemeğinize ketçap eklemek istediğinizde zorlukla ekleniyor, şişeyi defalarca sallamak gerekebiliyor. Sağdaki ketçap şişesi ise ağzı alt tarafta kalacak biçimde durmak üzere tasarlanmış. İlk düşünüldüğünde adeta devrim yaratan bu basit farklılık, ketçabın kolay bir şekilde yemeklere eklenmesini sağlıyor. İlk şişede ürün tasarlanırken, ikinci şişede deneyim yani kullanıcı deneyimi tasarlanmış. Piyasaya bu tasarımla çıkan ürünler, kullanım zorluğu nedeniyle ketçap almayan kişilerin ikna olmasını sağlamıştı. Ketçap satışlarının bu tasarım farklılığından sonra patlama yaptığını söyleyebiliriz. 

UXD= User Experience Designer, UX tasarımcısının grafik tasarımın yanı sıra birçok farklı alanda bilgi sahibi olması gerekir. Üzerine yüzlerce sayfalık binlerce kitap yazılan bu kavram kısaca “kullanıcı deneyimi” yani kullanan kişinin kendisini iyi hissettiren özelliklerin tamamı olarak tanımlanabilir.

 

İnternet Sitesi Kullanıcı Arayüzü (UI) ve Kullanıcı Deneyimi (UX)

İnternet siteleri ve kullanıcı arayüzü ise tamamen farklı bir başlık altında ele alınabilir. Çünkü internet sitelerinin hedefi kullanıcıları adreslerine çekmek, sitelerini ziyaret eden kullanıcıları mümkün olduğu kadar uzun süre sayfalarında tutmaktır. Photoshop gibi programlar kullanılarak hazırlanan UI, “kullanıcı dostu” olarak tanımlanan biçimde tasarlanır.

Bilgisayar, televizyon gibi ürünlerin satışını kolaylaştırmasının yanı sıra internet sitelerinde daha uzun süre vakit geçirilmesini sağlayan özellik, mükemmel kullanıcı deneyimi sunan ürünler/araçlar/web siteleri olmalarıdır.

UID (User Interface Designer) olarak tanımlanan tasarımcıların önemi bu noktada ortaya çıkar. Çünkü tasarımda somut tasarım önceliklerinin yanı sıra (boyutlar, boşluklar gibi grafik özellikleri), kullanıcı deneyimini (UX) iyi yönde etkileyen tasarımlar yapmak zorundadırlar. Diğer araçlarda da buna dikkat edilir ama bir televizyonu ya da modemi alan kullanıcı şikâyetçi olsa bile onu kullanmaya devam eder. Hâlbuki internet sitesini ziyaret eden kullanıcı istediği sayfalara ulaşabileceği tuşları bulamıyorsa, kullanıcı arayüzü yabancı dildeyse, hatta her gün girdiği sitenin arayüzü yeniden tasarlanmış ve renk değiştirmişse siteyi terk edebilir. Yani UID olarak adlandırılan arayüz tasarımcısının kullanıcı deneyimini önemseyerek tasarım yapması gerekir. Daha iyisi, UID olarak hizmet veren kişinin UXD= User Experience Designer olarak tanımlanan tasarımcılarla birlikte çalışması olacaktır.

UI tasarım, grafik tasarım alanının ilkelerine bağlı kalmakla ve uygun yerleşimleri yapmakla yetinebilir. UX tasarım ise kullanıcılara en iyi deneyimi yaşatmayı ve bu esnada üreticinin ya da hizmet sunan web siteleri gibi platformların istedikleri yöne gitmelerini sağlamayı amaçlayan tasarımlar yapar.

UI ve UX Kavramları Arasındaki Farklar

UX tasarımı veya kullanıcı deneyimi tasarımı, bir acı noktasının veya kullanıcının ihtiyaç duyduğu tanımlamanın yapıldığı süreçtir. O noktadan hareketle, daha sonra test edilerek doğrulanan (veya tam tersine geçersiz kılınan) kaba bir prototip çizilir.

UX tasarımcısı mesleği tasarımcılık olmayan bir kişi olabilir. Ama kullanıcı deneyimini en iyi noktaya taşımak için gerekli olan bilgiler sadece “grafik tasarım” alanıyla sınırlı değildir. Sosyoloji, Antropoloji, Psikoloji, Etkileşim Tasarımı, Bilgi Mimarisi gibi alanlarda bilgi sahibi olmayı gerektirir. UI tasarımcıları için de bu konular önemlidir ama beklenen işin altından kalkabilmeleri için ‘grafik tasarım’ konusunda teknik bilgileri olması yeterli olabilir.

UI tasarımcısının UX tasarımcısıyla beraber çalışarak ortaya koyduğu ürün tasarımları, kullanıcıların her ihtiyacını karşılayan ve kullanıcıya en iyi deneyimi yaşatmayı başaran tasarımlar ve ürünlerdir.

UI kavramı somut, ölçülebilen değerlerle daha çok ilgilidir ama UX kavramında soyut değerler, öncelikler öne çıkabilir. Kişileri iyi hissettirmekle ilgili olan UX, işlevselliğin yanı sıra görselliğe de önem vermek zorundadır. Hatta iki tuşun yerleştirilmesinde ve renk seçimlerinde, tuşların sağda ya da solda yer almaları, renklerinin aynı ya da farklı olması, büyüklükleri gibi konular bile önem kazanabilen ve kullanıcı deneyimi açısından fark yaratabilen konular olabilir. Çünkü özellikle internet sitelerinde daha çok kullanılması istenen tuşların (örneğin satın al butonu) kullanıcıya kendisini iyi hissettiren biçimde, sorun olmadığını ve güvenilir bir yol olduğunu gösteren şekilde yerleştirilmesi, kullanıcıyı o tuşa basmaya teşvik etmesi gerekebilir. Dolayısıyla UX kavramında öne çıkan ve tasarımcıların bilgi sahibi olmasını gerektiren konuların başında “grafik tasarım” gelmez. Bilgi mimarisi, etkileşim tasarımı gibi alanlarda bilgi sahibi olması; kullanılabilirlik, kullanıcı testleri ve içerik stratejisi gibi konularla birlikte kullandığı bu bilgileri, en iyi kullanıcı deneyimini sağlayacak şekilde tasarıma yansıtması gerekir. Tabi en iyi kullanıcı deneyimini sağlayan tasarımların aynı zamanda söz konusu olan ürünü üreten ya da pazarlayan, sunan (web siteleri gibi) araçların/kişilerin hedeflerine ulaşmayı sağlayan tasarımlar olması gerekir.

Kullanıcılarınıza daha iyi bir deneyim yaşatmanın ve sitenizin sürekli kullanıcıları haline gelmelerini sağlamanın farklı yollarını merak ediyorsanız, RSS Feed hakkındaki makalemi inceleyebilirsiniz.

İlginizi Çekebilir

Yorum Yap

WhatsApp chat